Bomen als constante in het landschap

We zijn deze maand januari 2023 in Kaapstad. In Breda staan tijdens wat bijeenkomsten deze maand bomen uitgebreid op de agenda. Geen wonder dus dat wij met een Bredase blik de bomen in het oog houden in deze tijdelijke omgeving. Een inkijkje.

Hieronder vooral een beeldverhaal ter inspiratie, wat teksten en vraagtekens!

  • Is leven met bomen en natuur niet vooral een Way of life? Als het niet meer onze genen zit en komt…..
  • Zijn we in Nederland met al onze ordening, opgeruimdheid, onder controle houden, risicovermijding niet te ver doorgeschoten? Als vogelpoep op de auto, een kras van een tak en een geblokkeerde weg na een storm de items zijn waar we ons aan ergeren en waar we autoriteiten voor aansprakelijk stellen……..
  • Hebben we in Nederland de verbindingen niet te veel verbroken onder het mom van geld verdienen, specialisaties en deskundigheid? Waar laten we de zaailingen die we oogsten en welke ecologen, boomverzorgers, ambtenaren en ngo’s ontmoeten we…….
  • Is de klimaatverandering in Nederland niet te veel een reusachtige lobbes waar we het wel mee redden waar hier Day Zero, Loadshedding en Bosbrand leidende thema’s zijn die actieve bijdragen en offers van bedrijven, overheid en particulieren vragen? De klimaatverandering gebeurt in Nederland niet 50 jaar later…

In 1679 gaf toenmalig gouverneur in Kaapstad, Simon van der Stel, opdracht om in de wijde omgeving bodemmonsters te verzamelen. Een zoektocht naar een grondgebied om de eerste wijngaard in Zuid Afrika te beginnen. In 1685 mondde die zoektocht uit in een transactie. Van der Stel kwam als eigenaar van 763 hectare grond in de documenten. Een gebied met een geschikte ligging, een voortreffelijke en uiteenlopende bodemgesteldheid, met het gewenste relief en bruikbare watergesteldheid. Kennelijk was van der Stel een visionair want hij koos er voor het gebied Constantia te noemen. Honderden jaren werken aan een goede voedingsbodem leidde er toe dat mensen daar nu nog steeds de vruchten van plukken. Top wijnen. Ik heb geen goede neus voor wijnen maar wel een hart voor bomen. En het is evident dat een constant hoogwaardig landschap ook bomen als dragers heeft. In dit landschap zijn alle bomen waardevol en worden alle bomen met respect behandeld. Om dit gebied in topconditie te houden staat het planten van bomen net zo hoog in aanzien als het in stand houden van de bestaande boombiotopen. In de praktijk heeft dat geleid tot een fabelachtige collectie eiken. Stuk voor stuk karakters, met uiteenlopende leeftijden en ontwikkelingsfases, allen met een eigen staat van dienst en positie in een minitieus ecosysteem. Op het oog vallen al verschillende variëteiten te herkennen. En het zou niet vreemd `zijn als zou blijken dat een aantal eiken 1685 als plantjaar heeft. In al die eeuwen zijn de bomen verweven geraakt met hun voedingsbodem en hun omgeving. Symbiose avant la lettre waarbij het niet alleen gaat over klimaat en voedingsstoffen maar ook over schuilplaatsen en sfeer. De historie vertelt niet of het bouwhout voor de opstallen en het hout voor de eiken wijnvaten afkomstig is van eigen terrein. Het is wel duidelijk dat de jonge aanplant wel van eigen kweek is.

Constantia is exemplarisch voor de boerderijen die in die tijd `zijn ontstaan op initiatief van de “Nederlanders” (VOC). Er was behoefte aan gezond hoogwaardig voedsel voor zeelieden die na ontberingen op krachten moesten komen voor een vervolgreis. De Engelsen marcheerden rond op zoek naar bezittingen, de Nederlanders dachten meer in termen van benutten. Tot op vandaag renderen deze boerderijen met vaak biologische bijzondere opbrengsten aan groenten en fruit.

Constantia is ook een voorbeeld voor de ontwikkeling in het denken over landschap en ecologie en de worsteling met de economische aspecten van landschapsbeheer door de eeuwen heen. Inmiddels in de wijngaard ondergebracht in een Trust waarbij de bestuurders er in het belang van het gebied werken en waarbij opbrengsten terugvloeien naar werknemers en beheer van het gebied. De Zuid Afrikaanse staat is eigenaar. Dat model waarbij autoriteiten eigenaar zijn van het gebied en onder voorwaarden gebruiksrechten geven aan bedrijven of particulieren (cooperaties) bestaat veel. In die gebruiksrechten is vaak sprake van landschapsbeschermende regels en prikkels om te investeren in de natuur waarin de gebieden liggen. Ongeacht of het over landbouw, woningbouw of toerisme gaat. Wie bij de woningen in de buitengebieden wil aanplanten krijgt strikte richtlijnen mee. De tuin mag maar beperkt zijn en moet vaak automatisch overvloeien in de natuurlijke omgeving. Als er al gebouwd mag worden is er een strikte verhouding gebouw en natuur waarbij het accent staat op het instandhouden van de oorspronkelijke natuur. Incidenteel is er sprake van kap van bomen waarbij er overigens ook dilemma’s zijn zoals in Nederland. Eucalyptusbomen bijvoorbeeld zijn invasief, verbruiken veel water en verhogen de bosbrandgevoeligheid. Bosbrand maakt op veel plaatsen onderdeel uit van natuurlijke kringlopen. En hout is een waardevolle grondstof en brandstof. En zeker dit jaar is brandstof schaars en dus duur. Blijf dan maar eens van het hout af dat voor je deur ligt. Ook voor het gebruik van hout voor barbecue en open haard zijn er overigens strikte regels, slechts bepaalde houtsoorten mogen worden gebruikt.

Wat voor Constantia geldt is ook een “way of life” in het grootste deel van Zuid-Afrika. Weinig discussie over biodiversiteit, kapvergunning en herplantplicht, groene daken, vergroening van daken. Het in stand houden van groen is vanzelfsprekend en het hoeft allemaal niet aangeharkt en opgeruimd te zijn. Oude bomen, boomresten worden moeiteloos opgenomen in de speelomgeving en rond wegen en huizen. De omstandigheden zijn er naar dat dat kan maar de aard van de bevolking speelt mee: De mens maakt onderdeel uit van de natuur. En uitdagingen en risico’s horen bij het leven. Om bomen kun je heen bouwen.

Loadshedding en gebrek aan apparatuur maken het lastig om deze bijdrage over bomen wat meer uit te werken. Maar het beeld verhaal is er niet minder om, laat de foto’s maar spreken. De angst voor afbrekende takken is nihil en de eigen verantwoordelijkheid is maximaal. Wie de overheid aansprakelijk wil stellen maakt wel heel weinig kans. Wie vindt dat er een boom bij een kruispunt gekapt moet worden vanwege uitzicht wordt ui

Voedingsbodem

DISCLAIMER 🙂

Het is makkelijk om dit bomenstukje met een meewarige grijns te verwerpen onder het motto appels en peren en simplificatie en zo nog wat dingen. Het is goed om het met Aart van Bel eens te hebben over de kwetsbaarheid van bomen in Nederland en Zuid-Afrika. Geworteld in steen, onbekend met vorst en sneeuw, gedroogd in wind en zon, m ing schone lucht, authentieke boomspiegels, het zal allemaal iets doen met de kwetsbaarheid van de bodem. En inderdaad is er veel meer ruimte.